Jeruzalem: brandpunt van religie en wereldpolitiek

in Midden-Oosten blog

Een reis naar Israël is niet goed denkbaar zonder een bezoek aan Jeruzalem.

Bij een bezoek aan de Westelijke muur van de Tempelberg, beter bekend als de klaagmuur, worden mannen en vrouwen gescheiden gehouden, zoals op alle heilige plaatsen. Bij de klaagmuur is een open Wifi-verbinding beschikbaar, zodat twitteren en mailen mogelijk is. Of het verantwoord is van een onafgeschermde verbinding gebruik te maken moet de bezoeker natuurlijk zelf afwegen.

Aanzicht van de Westelijke muur, met de loopbrug naar de Tempelberg

Aanzicht van de Westelijke muur, met de loopbrug naar de Tempelberg

De Tempelberg is toegankelijk via een loopbrug aan de Zuidwestelijke kant van de Tempelberg (zie foto). De brug is niet altijd geopend, zodat je als toerist nooit zeker weet of je op de Tempelberg kunt komen. De benaming Tempelberg is ingeburgerd, maar niet helemaal accuraat. De joodse tempel is gebouwd op de top van de berg Moria. Omdat die top niet plat is, heeft men er aan het hoogste punt een stuk afgeschaafd en de ruimte daaromheem opgehoogd. Het resultaat is een grote, platte vlakte waarop de eigenlijke tempel stond. De Engelse benaming, Temple Mount, is daarom juister: een verhoging waarop de joodse tempel stond. Voor het gemak houd ik hierna het Nederlandse spraakgebruik aan.

Rotskoepel

Rotskoepel

Midden op Tempelberg staat de Rotskoepel (‘Dome of the Rock’), niet te verwarren met de Al-Aqsa moskee, die aan de rand van de Tempelberg staat. De rotskoepel is een van de landmarks van Jeruzalem. De koepel is door moslims gebouwd en staat precies boven de plek van het binnenste deel van de joodse tempel, het zogenaamde heilige der heilige. Volgens de joodse overlevering is dat de plek waar Abraham gevraagd werd zijn zoon Isaac te offeren. In de tempel stond op die plek de Ark van het Verbond. Voor moslims is het de plek waar de profeet Mohammed naar de hemel is opgestegen.

Ingang van de Rotskoepel

In het verleden was de Rotskoepel voor gelovigen alle gezindten toegankelijk, maar dat is circa tien jaar geleden veranderd. De toenmalige premier van Israël, Ariël Sharon, besloot toen een bezoek aan de Tempelberg te brengen, tot grote woede van de moslims die in Jeruzalem leven. Het gevolg van Sharon’s actie was niet alleen het uitbreken van de tweede Intifada, maar ook het besluit van de moslims om de toegang tot de Rotskoepel voor niet-moslims te verbieden. Wie toch naar binnen wil, moet dus moslim zijn. Gewoon je schoenen uitdoen en zeggen dat je moslim bent is niet voldoende, zo merkte ik. De bewakers voor de ingang vragen je bij twijfel namelijk of je de tekst van een islamitische geloofsbelijdenis – in het Arabisch uiteraard – uit kunt spreken, en dat kun je als niet-moslim natuurlijk niet. Probeer je toch naar binnen te gaan, dan word je desnoods fysiek tegen gehouden. Een behoorlijk frustrerende ervaring, kan ik wel zeggen. De talrijk aanwezige politie-agenten (Israëlisch en Arabisch) grijpen daarbij niet in. Kennelijk is de verhouding tussen joden en moslims in Jeruzalem te gespannen om toegang voor niet-moslims af te dwingen. Overigens is er op het internet een foto te vinden van de rots die zich onder de koepel bevindt, klik hier. Daarmee moeten de niet-moslims van deze wereld het voorlopig doen.

Ingang van de Al-Aqsa moskee

Voor de Al-Aqsa moskee geldt hetzelfde: alleen moslims mogen erin. Voor zover ik weet is dat de enige moskee waar ongelovigen categorisch worden geweerd, zelfs als ze bereid zijn het gebruikelijke respect voor de islam te vertonen (zoals door de schoenen uit te doen). Toen een bewaker van de Al-Aqsa moskee zag dat ik aanstalten maakte een foto van het interieur te nemen door de openstaande deur, gaf hij snel opdracht om die deur te sluiten. Zelfs naar binnen kijken in een moskee is de ongelovingen op de Tempelberg niet gegund. Gelukkig staat er op het internet een 360-graden foto van het interieur van de moskee (en van de Rotskoepel): klik hier.

Daarmee is het verhaal overigens nog niet af. De moslims accepteren bijvoorbeeld evenmin dat joden bidden op de Tempelberg. Er zijn voorbeelden bekend van Israëlische agenten die optreden tegen joden die dat toch proberen te doen, dit tot grote frustratie van de joden natuurlijk.

Maquette van de Tempelberg, met links de Westelijke muur met aangrenzend de Arabische wijk

Niettemin is een bezoek aan de Tempelberg een belevenis. Alleen al door zijn oppervlakte is de Tempelberg indrukwekkend. Van een gids hoorde ik dat het oppervlak gelijk is aan 14 voetbalvelden. In de tijd dat de joodse tempel er nog stond was het gebruikelijk dat alle leden van de joodse stam tijdens hoogtijdagen naar Jeruzalem gingen om daar een rondgang te maken op de Tempelberg. Na de verwoesting van de tempel was dit natuurlijk niet meer mogelijk. De religieuze praktijk van het jodendom heeft daarop andere wegen ingeslagen, bijvoorbeeld door het gebruik van synagoges als centrum van joodse gemeenschappen.

In de tunnel langs de Westelijke muur

In de tunnel langs de Westelijke muur. De stenen zijn gevoegd zonder cement. De gaten zijn door de Romeinen aangebracht

Langs de Westelijke muur van de Tempelberg worden opgravingen verricht. Omdat er sinds de verwoesting van de tempel een complete – Arabische – woonwijk tegen de Westelijke muur is aangebouwd, heeft men besloten om voor die opgravingen een tunnel te graven. Op die manier worden de bewoners van die woonwijk niet gehinderd door de opgravingen. De spanningen tussen moslims en joden in Jeruzalem zijn per slot van rekening ook zonder opgravingen al groot genoeg. Voor bezoekers aan Jeruzalem is er de mogelijkheid deel te nemen aan een rondleiding door de tunnel. Die tocht voert van de Zuidwestelijke punt van de Tempelberg naar de Noordwestelijke punt. Omdat de berg waarop het tempelplein is gebouwd van zichzelf niet plat is, begint de tocht circa drie tot vier meter boven het straatniveau van tweeduizend jaar geleden. Eenmaal aangekomen bij de Noordwestelijke punt sta je op het straatniveau uit de tijd van de tweede tempel. Op die plek was tijdens religieuze feesten een markt waar de joodse pelgrims alles aan konden schaffen wat zij tijdens hun verblijf in Jeruzalem nodig hadden. Tevens zie je op dat punt nog resten van een oude steengroeve (quarry) waar stenen voor de bouw werden uitgehakt.

Heilig Grafkerk

Ingang van de Heilig Grafkerk

Ingang van de Heilig Grafkerk

De Heilig Grafkerk heeft iets van Berlijn tijdens de Koude Oorlog. Er hangen nog net geen borden die zeggen: ‘U verlaat nu de Armeense sector’ of ‘U verlaat nu de Grieks-Orthodoxe sector’, maar het zou zo maar kunnen. Maar liefst dertien (!) verschillende gezindten hebben allemaal een deel van de kerk als hun domein geclaimd. De gezindten houden elkaar scherp in de gaten om te voorkomen dat het eigen territorium wordt aangetast door een van de andere. De ironie van de situatie is dat de sleutels van de Heilig Grafkerk in handen zijn van een familie die in Jeruzalem woont en moslim is. Een lid van die familie maakt iedere ochtend de kerk open en sluit deze aan het einde van de dag weer af. Een prima oplossing eigenlijk, want de dertien gezindten zouden het onderling toch nooit eens worden over de vraag wie de sleutel zou moeten beheren.

Naar verluidt bevindt zich in de kerk het graf van Jezus van Nazareth en ook de plaats waar het kruis heeft gedaan. Het is niet zeker dat dit ook zo is, want er zijn tenminste twee andere plaatsen die als mogelijke plaats van de kruisiging worden beschouwd. Dat de kruisiging een historisch feit is staat niet ter discussie, aangezien de geschiedschrijver Flavius daar over heeft geschreven.

De andere plaats is de heuvel van Golgotha (‘Schedelberg’), die net buiten de oude stad ligt, vlakbij de Damascuspoort. De Schedelberg is een meer geloofwaardige plaats omdat daar de weg naar Jericho langs loopt en de Romeinen erom bekend stonden dat zij het kruisigen van veroordeelden bij voorkeur langs de openbare weg deden, buiten de stadspoorten. Dat laatste had te maken met het afschrikwekkende effect dat met een kruisiging werd beoogd. De boodschap die daar vanuit ging was: ‘maak geen ruzie met het Romeinse gezag, want anders loopt het met jou ook zo af.’ Hoe meer verkeer er over een weg kwam, hoe geschikter die weg was als plaats voor openbare terechtstellingen. De Schedelberg komt aan zijn naam doordat er aan de zijkant enkele holten zitten waarover bij een bepaalde stand van de zon een zwarte schaduw valt, terwijl de rest van de berg lichter is. Het beeld dat daardoor ontstaat lijkt op de een schedel waarin oogkassen en neusholte duidelijk zichtbaar zijn.

De Schedelberg

De Schedelberg. Duidelijk zichtbaar zijn de schaduwen in de vorm van oogkassen die de berg zijn naam geven

De kruisiging heeft dus ook zeker niet op de Schedelberg plaatsgevonden, maar eerder aan de voet daarvan, want daar loopt (of liep) de weg naar Jericho. Op de top van de Schedelberg bevindt zich tegenwoordig een islamitische begraafplaats, zodat het niet mogelijk is om daar onderzoek te doen, althans niet door middel van opgravingen. Islamitische begraafplaatsen mogen immers niet worden aangetast, zo leert de islam.

Aan de voet van de Schedelberg ligt een tuin, waarin een graf in de rots is uitgehouwen. Dit zou dus het graf moeten zijn, als je tenminste aanneemt dat de Schedelberg de juiste plaats is. Is de Heilig Grafkerk dus een geval van vroom bedrog? Dat is niet helemaal zeker. Deze kerk ligt nu weliswaar binnen de muren van de oude stad. In de tijd dat Jezus leefde lag deze locatie echter wel buiten de stadsmuren. Bovendien is de Heilig Grafkerk gebouwd op de plaats van een oude steengroeve, en dat maakt het ook wel weer aannemelijk.

Het Armeense deel van de Heilig Grafkerk. Het is in de kelder, op de plaats van een oude steengroeve

Het Armeense deel van de Heilig Grafkerk. Het is in de kelder, op de plaats van een oude steengroeve

De oude steengroeve bevindt zich in de kelder van de Heilig Grafkerk. Het is het oudste deel van de kerk en is gebouwd door Armeense christenen.

Een derde theorie is dat de kruisiging heeft plaatsgevonden dichtbij de Hof van Olijven, aan de Zuid-Oostkant van de oude stad. De basis voor deze theorie wordt gevonden in het bijbelverhaal over de kruisiging dat beschrijft dat de centurion die de leiding had van de kruisiging de voorhang in de Tempel kon zien scheuren op het moment dat Jezus de geest gaf, en dat kon die centurion alleen gezien hebben vanaf de Hof van Olijven en niet vanaf de twee hiervoor genoemde plaatsen.
De conclusie is dat je het eigenlijk gewoon niet weet, en dat gevoel heb je wel bij meer bijbelse plaatsen. Of dat erg is weet ik niet. Jeruzalem blijft een fascinerende stad.

Paul Verhaegh

Dit is het derde van een reeks artikelen over Israël.
 

Deel/Bewaar dit artikel
5 Reacties

5 Reacties

  1. Twee aanvullingen:

    1. Er zijn meer moskeeen die niet bezocht mogen worden. Zo is de hele stad Mekka verboden terrein voor niet-moslims.

    2. Dat het bezoek van Sharon de tweede Intifada zou hebben veroorzaakt, is een Palestijnse propagandasprookje. Die werd al maanden daarvoor voorbereid, om de aandacht af te leiden nadat Arafat de vredesonderhandelingen zou laten stranden.

  2. Paul Verhaegh

    Bedankt voor je reactie. Inderdaad, Mekka is verbonden terrein voor niet-moslims. Dat is zo vanzelfsprekend dat je het compleet over het hoofd ziet. Hetgeen maar weer eens aantoont hoe groot de macht van de status quo is.

  3. El Houssain

    “Gelukkig staat er op het internet een 360-graden foto van het interieur van de moskee”
    ———————————-

    Dit weerlegt dus uw bewering dat het de ongelovigen op de Tempelberg zelfs niet gegund is naar binnen te kijken in een moskee. Anders hadden ze hem niet laten filmen om het vervolgens op het internet te zetten.

    .

  4. El Houssain, wie zegt wanneer deze beelden gemaakt zijn? “In het verleden was de Rotskoepel voor gelovigen alle gezindten toegankelijk, maar dat is circa tien jaar geleden veranderd.”

  5. El Houssain

    Ik weet niet hoe lang het 360-graden gebeuren bestaat?

Reageer!

We ondersteunen het gebruik van Gravatars - maak je eigen Gravatar aan en word eenvoudiger herkend op blogs!

XHTML: Je kunt onder andere de volgende tags gebruiken in je reactie: <a href=""> <b> <blockquote> <code> <em> <i> <strike> <strong>