Dit jaar verschenen de Joop den Uyl-biografie van Anet Bleich en de Dries van Agt-biografie van Peter Bootsma e.a. Voor de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de Partij van de Arbeid, was dit een reden om op 6 juni j.l. een congres over de jaren zeventig te organiseren. Beide premiers hebben namelijk aan dit decennium hun gezicht gegeven.

Op het allerlaatste moment mocht ik er ook nog bij, want het congres was helemaal volgeboekt. De organisatie grapte in de mail nog van ‘verhitte’ discussies, niet omdat de PvdA een partijcultuur heeft waarin iedereen elkaar bekritiseert, maar omdat het buiten verschrikkelijk warm was. De jaren zeventig waren ook een hete tijd, vanwege de polarisatie die de Nederlandse politiek in die jaren beheerste. Hoewel er op het congres merkwaardigerwijs niet gerept werd over de in de jaren zestig ontwikkelde polarisatiestrategie van Ed van Thijn, die naar analogie van de Engelse politiek het Nederlandse politieke landschap wilde herindelen in een politiek tweestromenland en dit wilde bereiken door het politieke midden weg te vagen, hadden de sprekers wel aandacht voor het dogmatische radicalisme waar vooral links Nederland in die jaren leek door te zijn beheerst.

De jaren zeventig moeten een hele spannende maar ook een hele vermoeiende en beklemmende tijd geweest zijn. Dat de geest van de jaren zeventig nog steeds niet voorbij is, bleek duidelijk uit de toespraak van dr. Anneke Ribberink, een feministe van de oude stempel die het ‘haantjesgedrag’ van de PvdA-mannen hekelde en in strijd met de feiten de abortuswet van 1981 een verworvenheid van de feministische beweging noemde, terwijl de zelfbenoemde progressieve partijen PvdA, PPR, PSP en D66 juist tegen het compromisontwerp van CDA en VVD hadden vanwege de 5 dagen bedenktijd. Het feit dat de PvdA goede contacten had met de feministische beweging en andere actiegroepen werd door Ribberink vooral als iets positiefs aangemerkt, terwijl juist deze alliantie met dogmatische humorloze bewegingen er in december 1977 voor zorgde dat de veeleisende PvdA buiten de regering bleef en er geen tweede kabinet-Den Uyl kwam (hoewel dit inderdaad positief is denk ik niet dat Ribberink dit bedoelde).

Gelukkig waren er in de zaal ook enkele PvdA’ers die niet met nostalgie maar met een kritische blik naar de jaren zeventig keken. Één spreker wees terecht op het inconsistentie in het linkse wereldbeeld. Linkse mensen waren pacifistisch en solidair met de verdrukten en vervolgden, maar hadden toch sympathie voor terroristische groeperingen als de RAF en de PLO en voor de verdrukten en vervolgden in het Oostblok had men geen oog.

De linkse moraal was dus allesbehalve universeel maar zeer partijdig. De air waarmee linkse mensen uit de jaren zeventig hun mening omgaven, was een air van superioriteit. Linkse mensen waren intellectueel. Zij waren de spraakmakende gemeente, de links-intellectuele voorhoede die alles beter wist. Vanaf de jaren zeventig beheerste de links-elitaire voorhoede de media. Joop den Uyl werd toen hij premier was door de Volkskrant, de Haagse Post en veel andere kranten en weekbladen op handen gedragen, maar Dries van Agt werd daarentegen zeer kritisch door de media bejegend.

Terwijl Ribberink nog bezig was met haar links-feministische preek begon ik een beetje te filosoferen: Misschien is het nog een keer een apart historisch onderzoek waard, het linkse discours dat Nederland vanaf de jaren zeventig beheerst heeft aan een wetenschappelijke analyse te onderwerpen. Waneer ontstond het linkse discours? Welke media en welke mensen waren haar belangrijkste vertolkers? Wat waren de belangrijkste thema’s van dit discours? Wat moest men wel zeggen en wat mocht men niet zeggen? In hoeverre presenteerde dit discours zich als neutraal en superieur en in hoeverre als mening als alle andere? Wat was goed en wat was fout in dit denken? In hoeverre werden kinderen en jongeren met dit linkse denken in schoolboeken en op TV geïndoctrineerd? In hoeverre kwam er dankzij denkers als Frits Bolkenstein, Paul Scheffer, Alain Finkelkraut, Pim Fortuyn, Ayaan Hirsi Ali, Sylvain Ephimenco, Afshin Ellian etc. een einde aan dit denken? En in hoeverre bleef een deel van Nederland, aangevoerd door bepaalde media en personen, zoals Femke Halsema, Elsbeth Etty, Marcel van Dam etc. al dan niet dogmatisch aan dit denken vasthouden?

Omdat het nu nog te vers en te recent is, zal zo’n onderzoek veel te politiek geladen zijn. Over 20 à 30 jaar is het denk ik wel mogelijk, en kan de betekenis van de jaren zeventig echt worden begrepen. Mocht ik het ooit toch eens tot professor schoppen dan wil ik wel de promotor zijn.