Met stijgende verbazing merk ik dat, voor zover ik kan nagaan, nog geen enkele ‘weldenkende’ journalist of politiek commentator is ingegaan op de hamvraag: Wie deelt de lakens uit bij de PvdA? Het antwoord zou moeten zijn: de partijleiding, dus partijvoorzitter Liliane Ploumen en fractievoorzitter Mariëtte Hamer. Zij moeten over het gekozen beleid verantwoording afleggen aan de partij en aan de fractie. De dames spelen echter geen enkele rol van betekenis in de discussie. Je zou kunnen tegenwerpen dat zij hun verantwoordelijkheid hebben overgedragen aan de nieuwe lijsttrekker Job Cohen, maar dan rijst de vraag of zij het waren die Cohen namens de partij benaderden, of dat zij slechts hun handtekening bij het kruisje hebben gezet. Volgens sommigen zou Wouter Bos de strateeg achter de schermen zijn geweest, die zijn aftreden al lang had voorbereid en voorgekookt. Ook dat is onjuist, de goede man – de enige die in 2003 de PvdA echt kon en wilde hervormen – heeft de eer aan zichzelf gehouden, voordat hij door de opstandige fractie zou zijn gewipt. Bos legde de kiem voor de rebellie tijdens de kabinetsformatie van 2007 door toe te staan dat de bekendste en de beste Kamerleden in het kabinet mochten plaatsnemen. Een kardinale weeffout, want de werkelijke politieke macht zit niet in het kabinet, maar in de Tweede Kamer. Alleen de premier – Lubbers, Kok, Balkenende – kan politiek leider van zijn partij blijven, mits hij een betrouwbare en sterke fractieleider heeft. In 2002-2007 vervulde Maxime Verhagen die rol uitstekend en loyaal. Door het vertrek van gezaghebbende Kamerleden als Koenders, Albayrak, Wolfson (burgemeester Utrecht) en vooral Frans Timmermans bleef de fractie stuurloos achter. Je kunt het jonge honden als Jeroen Dijsselbloem, Martijn van Dam en Diederik Samsom eigenlijk niet eens kwalijk nemen dat zij het heft in handen namen toen de partij in een onstuitbare val raakte. Zij waren het die Mariette Hamer voortdurend terugfloten en instructies gaven, zij stippelden de linkse koers uit, meedeinend op het anti-Amerikaanse sentiment dat in de jaren voor de komst van Obama wijdverspreid was. Het regeerakkoord had heel wat tijdbommen laten zitten (opzettelijk?), niet alleen de AOW en het ontslagrecht, maar vooral ook klassiek linkse stokpaardjes, zoals Irak, Uruzgan en de JSF. Op een van deze punten kon de PvdA altijd breken als de tijd er rijp voor was. En zo geschiedde.

Lees verder »